Φρέσκα

Μουσικά σχόλια…9 – ΜΟΤΣΑΡΤ, ΤΟ ΛΙΚΝΟ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

του Αντώνη Θ. Παπαδόπουλου

Το πρώτο παιδί της ¨θεϊκής¨ ανθρώπινης φύσης είναι η ΤΕΧΝΗ. Σε αυτή ανανεώνει και επαναλαμβάνει τον εαυτό του ο κατά Αριστοτέλη θεϊκός άνθρωπος. Θέλει να νιώσει τον εαυτό του, για αυτό στήνει απέναντί του την ομορφιά.
Μέσω των επτά μουσικών φθόγγων, τις νότες, ορισμένοι εμπνευσμένοι άνθρωποι μπορούν να σχηματίσουν λέξεις, φράσεις, προτάσεις, έτσι ώστε να καταλήξουν σε μια έκθεση, ή διάλεξη, ή σε μια φιλοσοφική άποψη, ή ακόμα και σε ορισμούς εννοιών και ιδεών. Είναι πολύ ρηχό να νομίζουμε ότι η μουσική είναι μόνο αρμονία ήχων η οποία δημιουργείται με ένα μόνο σκοπό, την διασκέδαση μας. Κάθε μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης εμπεριέχει το στοιχείο της «διασκέδασης» σαφώς, αλλά, κάποιοι δημιουργοί, έδωσαν ακόμα και την ζωή τους για να μας περάσουν την έκφραση ως «αναψυχή». Υπάρχει μεγάλη και διακριτή διαφορά ανάμεσα στην πρόθεση για διασκέδαση από την πρόθεση για αναψυχή. Και φυσικά η ροή των συναισθημάτων αλλάζει και διαφοροποιείται ανάλογα, από την μία έννοια στην άλλη.

 

Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ (Wolfgang Amadeus Mozart), γερμανός στην καταγωγή, ένα παιδί θαύμα όπως θα λέγαμε σήμερα, μιας και ξεκίνησε να συνθέτει μόλις από την ηλικία των έξι ετών. Έγραψε πολλά έργα, πραγματικά εξαίσια μουσικά κομμάτια. Μεταξύ αυτών και όπερες. Μια όπερα όμως έμεινε ημιτελής λόγο του πρόωρου θανάτου του. Η όπερα ονομάζεται Requiem. Το έργο αυτό ενώ ξεκίνησε ως παραγγελία για κάποιον ευγενή, στο τέλος ο Μότσαρτ πέρασε δικά του συναισθήματα και βιώματα, μέσα από την αγωνία του για ζωή, της δικής του πλέον ζωής που τον αφήνει. Ένα λίκνο ζωής λοιπόν, αυτό εκφράζει η όπερα Ρέκβιεμ. Σε αντίθεση με τον ορισμό της λέξης, που σημαίνει νεκρώσιμη ακολουθία. Άλλωστε η ζωή δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένας αγώνας για την ύπαρξή με την βεβαιότητα ότι στο τέλος θα νικηθούμε. Η όπερα ολοκληρώθηκε μετά τον θάνατο του από την γυναίκα του και τα παιδιά του.
Το έργο αποτελεί μια σύνθεση εκκλησιαστικής μουσικής και Ναπολιτάνικης όπερας. Το εκκλησιαστικό στοιχείο υπερτερεί και σαν μουσικό μοτίβο αλλά κυρίως από ενορχηστρωτικής λιτότητας. Πέραν του καθιερωμένου σώματος των εγχόρδων, η παρτιτούρα προβλέπει την σύμπραξη ολιγάριθμων άλλων οργάνων, τα οποία ωστόσο εμπεριέχουν ιδιαίτερο συμβολισμό, και συνδέονται άρρηκτα με την παράδοση της εκκλησιαστικής μουσικής. Όπως η λαμπερή και διαπεραστική ηχητική έπαρση των δύο τρομπετών και των τυμπάνων συμβολίζουν την πανηγυρική αλλά και την πένθιμη ακολουθία. Η χρήση τριών τρομπονιών (“άλτο”, “τενόρο” και “μπάσσο”), από την άλλη πλευρά, ήταν σχεδόν επιβεβλημένη στον χώρο της εκκλησιαστικής μουσικής κατά την κλασσική περίοδο, καθ’ ότι τα όργανα αυτά ενίσχυαν ως επί το πλείστον τις τρεις χαμηλότερες φωνές της χορωδίας.

Μέσα στο έργο απεικονίζονται όλες οι συναισθηματικές διακυμάνσεις που απαρτίζουν το φαινόμενο του επέκεινα. Η κόλαση, ο παράδεισος εκπροσωπούνται μέσα από μοτίβα φούγκα σε Σι ύφεση με μια επική διάθεση. Επίσης η ικεσία του απελπισμένου προς τον Θεό και η ανώδυνη μετάβαση του, μπαίνει με ένα βαρύ και επιβλητικό ήχο σε Φα μείζονα. Και τέλος το χορωδιακό Αμήν σε Ρε ελάσσονα δημιουργεί ρίγη και μας περνάει την εικόνα της μηδενικότητας και της ματαιότητας. Η όλη δημιουργία ενώ διαπραγματεύεται μια λυπηρή κατάσταση εν τούτοις μας τονίζει την αξία της ζωής και την πολυτιμότατα της.

 

Ακούγοντας την όπερα Ρέκβιεμ του Μότσαρτ δύο πράγματα μπορείς να σκεφτείς και να νιώσεις, ή ότι η ζωή δεν είναι τίποτε άλλο από μια αναλαμπή φωτός μεταξύ δύο σκοτεινών σημείων, ή ότι «κάποιος» καθορίζει το τώρα και το μετέπειτα …

Advertisements
Αρέσει σε %d bloggers: